Wybierz coś, co da ci satysfakcję — to zdanie słyszy każdy, kto układa sobie plan na najbliższe lata. Badacze z Kanady sprawdzili, co właściwie tę satysfakcję buduje, i zapytali ponad 1200 dorosłych osób o emocje, zadowolenie z życia oraz trzy potrzeby psychologiczne. Wynik nie pokrywa się z poradnikami o szczęściu: zadowolenie lepiej przewidywało poczucie, że decydujesz sam, niż liczba przyjemnych chwil — a na końcu możesz sprawdzić, co w Twoim przypadku waży więcej.
Zespół z Uniwersytetu w Toronto i Uniwersytetu Simona Frasera (SFU) w Kanadzie przeprowadził ankietę wśród ponad 1200 dorosłych osób z Kanady i Wielkiej Brytanii. Pytania nie dotyczyły jednej rzeczy. Badacze mierzyli osobno emocje pozytywne i negatywne, osobno ogólną satysfakcję z życia, a do tego trzy cechy: autonomię, kompetencje i poczucie więzi społecznych. Wyniki ukazały się w „The Journal of Positive Psychology”.
Taki układ pozwala zadać pytanie, którego zwykle się nie zadaje: czy to, jak się czujemy, wystarcza, żeby wyjaśnić, jak oceniamy całe swoje życie.
Okazało się, że nie wystarcza. Autonomia, czyli poczucie, że człowiek sam kieruje swoim życiem, była lepszym predyktorem szczęścia niż pozytywne uczucia czy przyjemność. Była też jedyną z trzech badanych potrzeb, która wnosiła coś ponad sam bilans emocji.
„Nawet po uwzględnieniu dobrego lub złego samopoczucia, osoby, które odczuwały większą autonomię, były bardziej zadowolone ze swojego życia. Autonomia była jedyną potrzebą psychologiczną, która wydaje się wnosić coś, czego same uczucia nie potrafiły wyjaśnić” — mówi Jason Payne, doktorant na Wydziale Psychologii SFU.
„Ludzie nie są jedynie hedonistami” — stwierdza Payne i dodaje: „Kiedy ludzie zatrzymują się na chwilę i oceniają, czy ich życie układa się po ich myśli, biorą pod uwagę coś więcej niż tylko swój emocjonalny bilans. Wydaje się, że zadają sobie nie tylko pytanie »czy czuję się dobrze?«, ale także »czy jestem wolny?«”.
W praktyce znaczy to tyle, że rachunek przyjemnych i nieprzyjemnych chwil nie streszcza całej oceny. Semestr pełen zajęć wybranych samodzielnie bywa męczący i mimo to zostaje zapamiętany jako dobry. Odwrotnie: wygodny rok, o którym zdecydował ktoś inny, potrafi zostawić poczucie, że to nie było do końca własne życie.
Badacze przyglądali się trzem potrzebom opisywanym w psychologii od dawna:
Kompetencje i więzi nie znikły z obrazu. To, co wnosiły, dawało się jednak w dużej mierze wyjaśnić samym samopoczuciem — a autonomia zostawała nawet po odliczeniu nastroju.
Płynie z tego wniosek niewygodny dla instytucji, które chcą zadbać o samopoczucie swoich ludzi. Payne zwraca uwagę, że programy poprawiające dobrostan potrafią realnie poprawiać samopoczucie, ale jeśli ograniczają ludziom wybór, mogą ostatecznie przynieść odwrotny skutek.
Jako przykład podaje obowiązek noszenia maseczek w czasie pandemii COVID-19: rozwiązanie mogło służyć dobru publicznemu, a mimo to sam fakt, że zostało narzucone, tłumaczy część negatywnych reakcji. Dla kogoś, kto trafia na uczelniany program wsparcia z obowiązkową obecnością, to całkiem konkretna uwaga — ta sama treść, podana do wyboru albo z przymusu, daje inny efekt.
„Nie ma jednego rodzaju szczęścia. Każdy musi sam zdefiniować, czym dla niego jest szczęście” — mówi prof. Ulrich Schimmack, psycholog z Uniwersytetu w Toronto.
Dla osoby, która właśnie wybiera kierunek, miasto albo pierwszą pracę, to zdanie ma praktyczny ciężar. Badanie nie podpowiada, co wybrać. Mówi co innego: sam akt wybierania i poczucie, że wybór był własny, są częścią odpowiedzi, a nie tylko drogą do niej. Payne podsumowuje, że w sprawach szczęścia nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie, a złożoność ludzkiego dobrostanu wymaga pewnej dozy pokory.
Ponad 1200 osób z Kanady i Wielkiej Brytanii, trzy mierzone potrzeby i jeden wynik, który wychodzi poza laboratorium: zadowolenie z życia lepiej przewiduje poczucie sprawczości niż liczba przyjemnych chwil. Kompetencje i więzi są ważne, ale to autonomia dokładała coś, czego same emocje nie wyjaśniały. Przy układaniu sobie najbliższych lat warto potraktować to jako dodatkowe kryterium: nie tylko „czy będzie mi z tym dobrze”, ale też „czy to będzie mój wybór”.
5 pytań · minuta · bez zapisywania
EN 
CS
DE
ES
FR
HU
IT
PL
PT
РУ
SK
TR
УК
AR
中文
